Bilişim Suçları Nedir? Nereye Şikayet Edilir?
Çoğu insan bilişim suçu ya da diğer adıyla siber suç kavramını duymuştur, ancak siber suç çok geniş bir kavram olduğu için tüm detay ve sonuçlarına tam olarak vakıf olamayabilirsiniz
Çoğu insan bilişim suçu ya da diğer adıyla siber suç kavramını duymuştur, ancak siber suç çok geniş bir kavram olduğu için tüm detay ve sonuçlarına tam olarak vakıf olamayabilirsiniz. Finansal veya kişisel bilgilerin çalınması amacıyla gerçekleştirilen hackleme, muhtemelen en iyi bildiğiniz siber suç türlerinden biridir, fakat mevcut tek bilişim suçu değildir.
Bilişim Suçu Nedir?
Bilişim suçu, dijital yollarla (bilgisayar, cep telefonu, tablet, POS cihazı vb.) gerçekleştirilen her türlü yasa dışı faaliyettir.
Veri hırsızlığı en yaygın bilişim suçu örneklerindendir, ancak siber taciz ya da şantaj gibi kötü niyetli faaliyetler de bilişim suçu kapsamına girer. Örneğin, siber şantaj ile bir kişinin fiziksel güvenliğine yönelik bir tehdit oluşturulduğunda, baskı yapmak gibi bir durum ortaya çıktığı için olay yasa dışıdır. Zararın illa mali olması gerekmez.
Bilişim Suçlarının Unsurları Nelerdir?
Bir eylemin bilişim suçu olarak nitelendirilebilmesi için aşağıdaki unsurların bir arada bulunması gerekir:
● Fail: Suçu işleyen kişi. Bilişim suçlarının büyük bölümünde özel bir sıfat aranmaz, herkes fail olabilir.
● Mağdur: Bilişim sisteminin sahibi veya yetkili kullanıcısı; gerçek kişi, tüzel kişi ya da kamu kurumu olabilir.
● Fiil (maddi unsur): Bilişim sistemine izinsiz giriş, verilerin bozulması/yok edilmesi/değiştirilmesi, sistemin işleyişinin engellenmesi gibi kanunda tanımlanan hareketlerden biri.
● Konu: Bilişim sistemi — verileri toplayıp otomatik işlemlere tabi tutabilen her türlü dijital sistem (bilgisayar, sunucu, mobil cihaz, ATM, POS cihazı vb.).
● Hukuka aykırılık: Fiilin, sistem sahibinin rızası veya yasal bir yetki olmaksızın gerçekleştirilmiş olması.
● Manevi unsur (kast): Bilişim suçları kural olarak kasten işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin, hukuka aykırı şekilde hareket ettiğinin bilincinde olması gerekir.
Bilişim Suçlarının Türleri Nelerdir?
İnternet ve dijital ekonomi önemli bir fırsatı temsil etse de, aynı zamanda suç faaliyetlerine de olanak sağlar. Bu yüzden her ülke siber suçlarla ilgili kendi yasalarını oluşturmuştur. Siber suç yasası; bilgisayar, internet, bilgi, iletişim ve teknoloji suçlarıyla ilgili konu başlıklarını içermektedir.
Bu yasalar 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda detaylı olarak düzenlenmiştir. Doğrudan bilişim suçları, kanunun “Bilişim Alanında İşlenen Suçlar” başlığı altında 243 ile 245/A maddeleri arasında yer alır:
● Bilişim Sistemine Girme Suçu (TCK m. 243)
● Sistemi Engelleme, Bozma, Verileri Yok Etme veya Değiştirme Suçu (TCK m. 244)
● Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması Suçu (TCK m. 245)
● Yasak Cihaz veya Program Kullanma Suçu (TCK m. 245/A)
Bunların yanı sıra, bilişim sisteminin bir araç olarak kullanıldığı ve TCK’nın başka bölümlerinde düzenlenen “dolaylı” bilişim suçları da mevcuttur. Bu suçlarda bilişim sistemi, suçun nitelikli (ağırlaştırıcı) hâlini oluşturur:
● Bilişim sistemi kullanılarak işlenen hırsızlık suçu (TCK m. 142/2-e)
● Bilişim sistemi kullanılarak işlenen dolandırıcılık suçu (TCK m. 158/1-f)
● Bilişim sistemi aracılığıyla işlenen hakaret suçu (TCK m. 125)
● Bilişim sistemi aracılığıyla özel hayatın gizliliğinin ihlali (TCK m. 134)
Bilişim Suçu Örnekleri Nelerdir?
Bilişim suçları günlük hayatta en sık şu şekillerde karşımıza çıkar:
● Sosyal medya veya e-posta hesabının şifresinin kırılarak ele geçirilmesi ve hesapta kalmaya devam edilmesi (TCK m. 243)
● Bir kurumun sunucularına izinsiz erişilerek müşteri verilerinin silinmesi veya değiştirilmesi (TCK m. 244)
● Fidye yazılımı (ransomware) ile kurumsal verilerin şifrelenerek erişilmez hâle getirilmesi ve fidye talep edilmesi (TCK m. 244)
● Kimlik avı (phishing) veya sahte ödeme ekranı yoluyla başkasına ait banka veya kredi kartı bilgilerinin ele geçirilip kullanılması (TCK m. 245)
● Çalıntı kart bilgileriyle sahte banka veya kredi kartı üretilmesi ya da bu kartların satışa sunulması (TCK m. 245)
● Bilişim sistemine yönelik saldırılarda kullanılmak üzere zararlı yazılım, şifre kırma programı veya benzeri araçların üretilip dağıtılması (TCK m. 245/A)
Bilişim Suçu Cezaları
Bilişim suçları ile ilgili cezalar 4 ana başlık altında incelenir.
Bilişim Sistemine Girme Suçu Cezası (TCK m. 243)
(1) Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak giren ve orada kalmaya devam eden kimseye bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir.
(2) Yukarıdaki fıkrada tanımlanan fiillerin bedeli karşılığı yararlanılabilen sistemler hakkında işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir.
(3) Bu fiil nedeniyle sistemin içerdiği veriler yok olur veya değişirse, altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) (Ek: 24/3/2016-6698/30 md.) Bir bilişim sisteminin kendi içinde veya bilişim sistemleri arasında gerçekleşen veri nakillerini, sisteme girmeksizin teknik araçlarla hukuka aykırı olarak izleyen kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Sistemi Engelleme, Bozma, Verileri Yok Etme veya Değiştirme Cezası (TCK m. 244)
(1) Bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bir bilişim sistemindeki verileri bozan, yok eden, değiştiren veya erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren, var olan verileri başka bir yere gönderen kişi altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Bu fiillerin bir banka veya kredi kurumuna ya da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait bilişim sistemi üzerinde işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(4) Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan fiillerin işlenmesi suretiyle kişinin kendisinin veya başkasının yararına haksız bir çıkar sağlamasının başka bir suç oluşturmaması halinde, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.
Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması Suçu Cezası (TCK m. 245)
(1) Başkasına ait bir banka veya kredi kartını her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kimse, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın bunu kullanarak veya kullandırtarak kendisine veya başkasına yarar sağlarsa, üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
(2) Başkalarına ait banka hesaplarıyla ilişkilendirilerek sahte banka veya kredi kartı üreten, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
(3) Sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan bir banka veya kredi kartını kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
(4) Birinci fıkrada yer alan suçun; a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın, c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin, zararına olarak işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.
(5) Birinci fıkra kapsamına giren fiillerle ilgili olarak bu kanunun malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümleri uygulanır.
Yasak Cihaz veya Program Kullanma Suçu Cezası (TCK m. 245/A)
Bir cihazın, bilgisayar programının, şifrenin veya sair güvenlik kodunun; bilişim suçları ile bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenebilen diğer suçların işlenmesi için yapılması veya oluşturulması durumunda, bunları imal eden, ithal eden, sevk eden, nakleden, depolayan, kabul eden, satan, satışa arz eden, satın alan, başkalarına veren veya bulunduran kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Bilişim Suçu Mağduru Olursanız Ne Yapmalısınız?
Kredi kartı sahtekârlığı ve kimlik hırsızlığı gibi suçların yanı sıra, daha önce fiziksel olarak meydana gelen taciz gibi suçlar da artık çevrimiçi gerçekleşiyor. Bu yüzden sadece mali bir zararın olduğu durumlarda değil, güvenliğinizi tehdit edebilecek bir durumda da aşağıdaki adımları izlemeniz önerilir:
● Suça konu ekran görüntülerini, mesajları, e-postaları ve varsa işlem dökümlerini derhal kaydedin; mümkünse zaman damgalı (noter onaylı veya e-tespit) hâle getirin.
● Finansal bir zarar söz konusuysa ilgili banka veya ödeme kuruluşunu vakit kaybetmeden bilgilendirin ve kartı/hesabı bloke ettirin.
● Bulunduğunuz yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığı’na veya Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüklerine yazılı ya da sözlü şikayet/suç duyurusunda bulunun.
● Şikayet dilekçenizi olay örgüsünü, tarihleri ve elinizdeki delilleri açık şekilde ortaya koyacak biçimde detaylı hazırlayın; gerekirse bir bilişim avukatından destek alın.
Bazen siz şikayette bulunmasanız bile, ihbar ile savcılık çoktan harekete geçmiş ve kendiliğinden (resen) olayı soruşturuyor olabilir; bilişim suçlarının büyük bölümü şikayete bağlı değildir.
Bilişim Suçlarında Zamanaşımı Süresi
Bilişim suçlarında dava zamanaşımı süresi, TCK m. 66 uyarınca ilgili suçun öngördüğü cezanın üst sınırına göre belirlenir; tek bir sabit süre yoktur. Örnek olarak:
● TCK m. 243/1 (temel hâl, en fazla 1 yıl hapis) ve benzer üst sınırı 5 yılı aşmayan hâller: 8 yıl
● TCK m. 244/4 (2-6 yıl hapis) gibi üst sınırı 5 yıldan fazla, 20 yıldan az olan hâller: 15 yıl
● TCK m. 245/2 ve 245/3 (üst sınırı 7-8 yıl hapis) gibi hâller: 15 yıl
Bilişim suçlarının büyük çoğunluğu resen (şikayet aranmaksızın) soruşturulduğu için, mağdurun ayrıca bir şikayet süresine tabi olması söz konusu değildir; ancak savcılığın harekete geçebilmesi ve delillerin kaybolmaması açısından olayın en kısa sürede bildirilmesi önemlidir.
Not: Zamanaşımı hesaplaması somut olayda uygulanacak fıkraya göre değişir; kesin süre için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Bilişim Suçlarına Karşı Alınabilecek Önlemler
Bilişim suçlarının önüne geçmek için hem bireysel hem de kurumsal düzeyde alınabilecek önlemler bulunmaktadır.
Bireyler İçin Alınabilecek Önlemler
● Her hesap için güçlü ve benzersiz şifreler kullanmak, mümkün olan her yerde çok faktörlü kimlik doğrulamayı (MFA) etkinleştirmek
● Şüpheli e-posta, SMS ve bağlantılara karşı dikkatli olmak (phishing farkındalığı)
● Cihazlara ve uygulamalara yalnızca güvenilir kaynaklardan güncelleme yapmak, işletim sistemini ve antivirüs yazılımını güncel tutmak
● Kamuya açık Wi-Fi ağlarında finansal işlem yapmaktan kaçınmak veya VPN kullanmak
● Sosyal medya ve bankacılık hesaplarındaki oturum açma bildirimlerini takip etmek
Şirketler İçin Alınabilecek Önlemler
● Kurumsal ağlarda güvenlik duvarı (firewall) ile trafiği izlemek ve yetkisiz erişimleri engellemek
● Secure Web Gateway (SWG) ile internet erişimini kontrollü ve güvenli hâle getirmek
● Zero Trust Network Access (ZTNA) yaklaşımıyla erişimleri kimlik bazlı ve en az yetki ilkesine göre sınırlamak
● Düzenli veri yedekleme, güncel yama yönetimi ve olay müdahale (incident response) planı oluşturmak
● Çalışanlara düzenli siber güvenlik farkındalık eğitimi vermek
Bilişim Suçu ile Siber Suç Aynı Şey mi?
Uygulamada “bilişim suçu” ve “siber suç” kavramları çoğunlukla birbirinin yerine kullanılsa da aralarında kapsam farkı vardır. Bilişim suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 243-245/A maddelerinde dar anlamda tanımlanan, doğrudan bilişim sistemlerine karşı işlenen suçları ifade eder (sisteme izinsiz girme, verileri bozma, banka kartının kötüye kullanılması gibi).
Siber suç ise daha geniş bir kavramdır; bilişim sisteminin bir araç olarak kullanıldığı ve TCK’nın başka bölümlerinde düzenlenen suçları da (bilişim yoluyla dolandırıcılık, hakaret, tehdit, özel hayatın gizliliğinin ihlali gibi) kapsar. Bir başka deyişle, her bilişim suçu aynı zamanda bir siber suçtur; ancak her siber suç dar anlamda bir bilişim suçu (TCK m. 243-245/A) sayılmayabilir.
Şirketler Bilişim Suçlarına Karşı Nasıl Korunabilir?
Kurumlar için bilişim suçlarına karşı korunma, tek bir ürün değil, katmanlı bir güvenlik yaklaşımı gerektirir. Berqnet Firewall ve SASE platformu, bu katmanlı yaklaşımı tek bir çatı altında sunar:
● Firewall (UTM): Ağ trafiğini izleyerek yetkisiz erişim girişimlerini ve zararlı yazılım trafiğini engeller.
● Secure Web Gateway (SWG): Çalışanların internet erişimini kontrollü hâle getirerek phishing ve zararlı içeriklere erişimi engeller.
● Zero Trust Network Access (ZTNA): Uzaktan erişimlerde kimlik doğrulama ve en az yetki ilkesini uygulayarak yetkisiz sistem girişini zorlaştırır.
● 5651 Sayılı Yasaya Uygun Loglama: Bir bilişim suçu meydana geldiğinde, olay analizinde ve savcılık sürecinde kritik önem taşıyan log kayıtlarının yasaya uygun şekilde tutulmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
En çok okunanlar
